loading

کتیرا و خواص آن

بوته های گون

کتیرا ماده ای است که در عطاری ها به دنبال آن هستیم. احتمالاً بارزترین استفاده از آن را حالت دهنده ای طبیعی برای موها می دانیم. اما کتیرا غیر از این مورد استفاده، کاربردهای دیگری نیز دارد. برای دانستن بیشتر در مورد آن، همراه بمانید.

کتیرا چیست؟

کتیرا را می توان به عنوان ماده ای رزینی و آبدوست شناخت. تاریخ استفاده از این مادۀ طبیعی به چندین قرن قبل از میلاد مسیح باز می گردد. این ماده، در واقع صمغ چندین گونه از انواع گیاه گون است که به راحتی در آب سرد حل می شود.

از میان گونه های بسیار زیاد گون،  620 گونه  تنها در ایران می روید.

بوته گونکتیرای حل شده در آب، چسبناک است و در برابر شرایط اسیدی، از خود پایداری نشان می دهد. این خاصیت باعث می شود تا از آن به عنوان پایدار کننده و قوام دهنده در آماده سازی های اسیدی استفاده شود. صمغ به دست آمده از خراشیدن بدنۀ گون، در مجاورت هوا، خشک می شود.  مادۀ خشک شده و سفت رنگهایی چون سفید، زرد یا قهوه ای روشن دارد. این رنگ ها، را می توان به عنوان ملاکی برای شناسایی کتیرایی با کیفیت دانست. نام انگلیسی کتیرا (Tragacanth-تراگاکانت) ریشۀ یونانی از ترکیب دو واژه با معانی بز و شاخ دارد که در واقع توصیفی از ظاهر مادۀ تراوش یافته از ساقه است.

کتیرا پوسته ایایران، عمده ترین صادرکنندۀ کتیرا به خصوص کتیرای نواری (مفتولی) بوده است. این نوع از کتیرا به عنوان مرغوب ترین کتیرا شناخته می شود. این نوع به شکل نوارهایی خمیده یا فنری، به طول ۵ تا ۱۰ سانتی متر و ضخامت ۱ تا ۲ میلیمتر است. نوع دیگر، کتیرای تکه ای و پوسته ای است. شکل ظاهری آن، گرد یا بیضی، شکننده و به ضخامت ۱۰ تا ۵۰ میلیمتر (۱ تا ۵ سانتی متر) است. کتیرای نواری و پوسته ای، منابع تولید متفاوتی دارند که در یک زیستگاه یافت نمی شوند. بهترین نوع صمغ از برش های مصنوعی ایجاد شده بر تنۀ گیاه مادر به دست می آید.

با کیفیت ترین کتیرا، بی مزه و شفاف است. با کاهش کیفیت کتیرا، رنگ آن تیره تر می شود.

کتیرای نواریتولید کتیرا

برای به دست آوردن کتیرا، ابتدا دور گیاه و اطراف ریشه را به عمق ۱۰ تا ۲۰ سانتیمر از خاک خالی می کنند.  انتهای ساقۀ گیاه را به اندازۀ ۲ تا ۵ سانتیمتر برش می زنند. عمق این برش تا حدی است که به مجاری صمغی گیاه برسد. با این برش، صمغ درون گیاه به بیرون تراوش می کند و به مرور، خشک و سفت می شود. شکل برش، بر شکل کتیرای نهایی اثر گذار است.

 استفاده در صنایع غذایی

کتیرا به دلیل توانایی در حفظ خواص رئولوژیکی مطلوب خود در شرایط اسیدی (یعنی خواصی که مربوط به چسبندگی و ساختار – پایداری می شود)  به طور سنتی در ترشی­ها  و شورها استفاده می شود. همچنین وجود این ماده در در شربت ها، انواع سس ها، بستنی ها و پودینگ ها به آنها قوام می بخشد. همچنین این ماده به عنوان یک نگهدارندۀ محصولات لبنی و همچنین در صنایع نان و شیرینی پزی کاربرد دارد. به دلیل افزایش قیمت این محصول و همچنین ملاحظات بهداشتی، امروزه عمدتاً از دیگر غلیظ کننده ها همانند زاناتان استفاده می شود.

استفاده در صنایع دارویی

با توجه به ساختار شیمیایی کتیرا، آزمایشات متعددی در خصوص کیفیات دارویی آن انجام شده است. امروزه از این ماده، عمدتاً به عنوان عامل چسبندگی در دارو ها استفاده می شود.

دیابت

آزمایشات انجام شده بر حیوانات، اطلاعات کامل و موثقی در خصوص موثر بودن کتیرا بر دیابت ارائه نمی دهند.

سرطان

گزارش شده است که کتیرا از رشد سلول های سرطانی در شرایط آزمایشگاهی و مطالعات حیوانی پیشگیری می کند.

در زمان بارداری یا شیردهی از مصرف آن خودداری کنید زیرا اثرات منفی آن به طور دقیق مشخص نیستند. مسمومیت حاصل از آن بستگی به نوع کتیرا دارد. برخی تحقیقات تا میزان ۱۰ گرم در روز را بدون آثار مسمومیت اعلام کرده اند.

اسهال و یبوست

از کتیرا می توان برای درمان اسهال و یبوست استفاده کرد. البته تحقیقات در این زمینه  هنوز ادامه دارند. در صورت استفادۀ خوراکی از این ماده، حتماً مقدار زیادی آب/ مایعات بنوشید. کتیرا با توجه به چسبندگی ای که دارد می تواند باعث بسته شدن روده شود. در هر دو حالت (بیرون روی و یبوست) بهتر است کتیرا را در مقداری آب حل کنید. اگر برای رفع بیرون روی استفاده می کنید، مقدار کمتری آب استفاده کنید. کتیرا خود جاذب آب است و بنابراین پس از ورود به بدن، آب مورد نیاز خود را می یابد. برای درمان یبوست، در واقع از خاصیت نرم کنندگی آن استفاده می کنید پس بهتر است کاملاً آن را رقیق کنید.

تنظیم دمای بدن

از کتیرا می توان برای خنک کردن بدن در تابستان و گرم کردن آن در زمستان استفاده کرد. بدین منظور کافی است در تابستان مقداری از کتیرای خشک و تمیز را در آب حل کرده، با کمی آب لیمو طعم دار کنید، به آن یخ اضافه کنید و سپس آن را بنوشید. می توانید به جای لیمو، از شکر استفاده کنید. در زمستان نیز می توانید محلول گرم و طعم دار شدۀ آن را بنوشید.

نوشیدنی کتیراییتداخل دارویی

کتیرا ماده ای چسبناک است. بنابراین می تواند به داروهای موجود در معده یا روده بچسبد. استفاده از آن به عنوان دارویی خوراکی می تواند باعث کاهش جذب داروهای دیگر توسط بدن شود. این موضوع باعث کم شدن اثرات درمانی دارو خواهد شد. به منظور جلوگیری از این موضوع، کتیرا را حداقل یک ساعت بعد از داروهای خوراکی دیگرتان مصرف کنید.

دوز مصرف

مقدار مصرف این ماده توسط سن، جنس، سلامت و سایر موارد در فرد مصرف کننده تعیین می شود. با این حال، در حال حاضر، اطلاعات کافی در خصوص دوز مناسب وجود ندارد.

در صورت حساسیت به صمغ های طبیعی، در استفاده از کتیرا محتاط باشید. این ماده می تواند باعث مشکلات تنفسی شود.

استفاده در صنایع آرایشی

با توجه به ساختار چسبندۀ کتیرا، می توان از آن به عنوان ماده ای جهت به تأخیر انداختن فرایند پیر شدن پوست و ظهور چروک های ریز استفاده کرد. همچنین از این ماده می توان به عنوان غلیظ کننده و مادۀ نگهدارنده در پماد ها و لوسیون های دست و مو نیز  استفاده نمود.

کنترل وز و حالت دهندۀ مو

علاوه بر راه حل های قبلی که برای کنترل وز موها به آنها اشاره شده بود، می توانید کتیرا را هم مد نظر داشته باشید. با توجه به خاصیت آب دوستی و نرم کنندگی کتیرا، می توانید از آن به عنوان یک نرم کننده یا ژل موی طبیعی استفاده کنید. برای این کار، کافی است مقداری کتیرا را در آب بخیسانید تا نرم و رقیق شود. سپس موهای نیمه مرطوب خود را به آن آغشته کنید. می توانید از یک اسپری نیز کمک بگیرید.

مراقب باشید غلظت ترکیب زیاد نباشد زیرا پس از خشک شدن، کتیرا متبلور شده و به خصوص روی موهای تیره رنگ به صورت تکه های سفید مشخص خواهد بود.

ژل کتیرا

سؤالات، تجربیات یا نظرات خود را با ما و دیگران به اشتراک بگذارید.

منابع:

Drugs.com

Fao.org

Iranicaonline.org

Irannature.areeo.ac.ir

Lybrate.com

Pubs.acs.org

Sciencedirect.com

Webmd.com

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *