رتنوید (رتینویید) و خواص آن

رتنوید (یا رتینویید) ها که در بسیاری از داروها و کرم های مربوط به درمان آکنه یا چروک های پوستی مورد استفاده قرار می گیرند، در انواع مختلفی وجود دارند. تا قبل از آنکه در مورد ترتیب استفاده از محصولات مراقبتی پوست تحقیق کنم، تنها می دانستم که رِتِنوید برابر است با کرم ضد چروک و کرم ضد چروک یعنی کرمی که حاوی رِتِنوید است! ولی اینکه واقعاً آن چیست و آیا اشکال و فرمول های مختلفی دارد یا نه را پس از جواب دادن به سوالات ذهنی خودم پیدا کردم. در صورتی که شما هم علاقمند هستید، لطفاً به خواندن این مطلب ادامه دهید تا با چیستی  و نکات بیشتری در خصوص آنها آشنا شوید زیرا “زیبایی با دانش ماندگارتر است!”

(توضیح. ممکن بود برخی از خوانندگان با توجه به اطلاعاتی که در خصوص رتنوید ها  دارند، میان آنها و ویتامین A سردرگم شوند یا از خود بپرسند چرا ویتامین A را مستقیماً روی پوست استفاده نکنیم. به همین دلیل، قبل از پرداختن تفصیلی به رتنوید ها، به معرفی اجمالی به ویتامین A پرداخته می شود بنابراین می توانید بخش مربوط به ویتامین A را رها کنید)

۱-   ویتامین A، نقطۀ آغاز

ویتامین A (همانند ویتامین E) از جمله ویتامین های محلول در چربی است؛ به این معنا که چربی ها و روغن ها آن را حل می کنند. این ویتامین های محلول در چربی،  به همراه چربی های موجود در مواد غذایی جذب بدن ما می شوند.

ویتامین A  نامی است که بر گروهی از ساختار های شیمیایی گذاشته می شود. عمدتاً نام ویتامین A را بر گروه رتنوید ها اعمال می کنند اما در واقع دو دسته از مواد هستند که می توانند با نام این ویتامین شناخته شوند و اثرات نسبت داده شده به ویتامین را از خود بروز دهند.

دانشمندان دو گروه مشتق شده کلی برای ویتامین A در نظر می گیرند: رتینویید ها (که ویتامین A از پیش ساخته هستند و منبع حیوانی دارند یعنی در محصولات حیوانی مانند لبنیات و گوشت قرمز یا ماهی یافت می شوند) و کاروتنویدها (که پرو-ویتامین هستند و از گیاهان به دست می آیند و شامل بتا کاروتن می شوند و بعد از ورود به بدن به فرم ویتامینی تغییر می یابند).

هر دوی ویتامین های پیش ساخته و پرو-ویتامین ها باید در فضای سلولی به رتینال و اسید رتینوئیک که اشکال فعال ویتامین A هستند تبدیل شوند تا وظیفه ای که به این ویتامین نسبت داده می شود را انجام دهند.

در این میان، پرو-ویتامین ها ابتدا به رتینول تبدیل می شوند که پس از اکسیداسیون به رتینال و سپس به اسید رتینوئیک تبدیل می شوند.  رتینول یا در کبد ذخیره می شود یا از طریق سیستم لنفاتیک به سلول های کل بدن منتقل می گردد و کار خود را شروع می کند.

پوست ارگانی واکنش گرا به رتنوید است. علاوه بر این نیز، در صورتی که ویتامین A به صورت کرم یا پماد در تماس با پوست قرار گیرد، توسط آن جذب می شود.

۲-   رِتِنوید چیست؟

رتنوید (Retinoid) یا رتینویید ها، همان طور که از مطالب بند قبل بر می آید، دسته ای از مواد شیمیایی هستند که در زیر مجموعۀ ساختاری ویتامینA  قرار می گیرند. رتنوید ها در واقع ویتامر های ویتامین A هستند؛ این بدین معنا است که عمدتاً ساختار مولکولی یکسانی با این ویتامین دارند و در زمانی که سیستم بیولوژیکی ای از فقدان این ویتامین رنج ببرد از خود فعالیت های مشابه آن ویتامین را نشان می دهند. رتنوید ها می توانند در رشد سلول های مخاطی مفید واقع شوند. علاوه بر این، این مواد بر قدرت دید، تکثیر و تفکیک سلولی، رشد بافت استخوانی، عملکرد سیستم ایمنی بدن و فعال سازی ژن های سرکوبگر تومور ها موثر هستند. در واقع می توان محصولات بر پایۀ رتنوید ها را محصولاتی دانست که بیشترین تحقیقات روی آنها انجام شده است و موارد مصرف زیادی دارند.

۳-   کدام رتنوید؟

در حالت کلی، رتنوید ها را می توان به سه دسته تقسیم نمود که از این میان دستۀ مربوط به رتینول ها، رتینال ها، ترتینوئین ها (رتنوییک اسید)، ایزوترتینویین و آلی-ترتینویین ها در محصولات درمانی، زیبایی و مراقبتی پوست کاربرد فراوان دارند.

از جمله موارد مصرف این دسته را می توان درمان یا مقابله با التهابات پوستی، سرطان های پوست، افزایش عملکرد سلولی (پسوریاس)، پیری پوست ناشی از مواجهه با اشعات UVA و UVB  (فوتو اِیجینگ- Photoaging) و چروک های پوستی نام برد. علاوه براین، رتینویید ها با کمک به تولید رگ های خونی جدید در پوست باعث بهبود رنگ پوست نیز می شوند.

باید دانست که درک نتیجۀ حاصل از استفادۀ رتینویید ها زمان بر است و باید سه الی شش ماه به محصول حاوی رتنوید خود زمان دهید تا اثر خود را مشخص نماید. این بازه برای دریافت نتایج بهتر بین شش تا دوازده ماه خواهد بود.

ایزو-ترتینویین برای بسیاری از افرادی که از آکنه رنج می برند، ساختاری نام آشنا است؛ اما باید دانست که این ساختار در ابتدا در داروهای شیمی درمانی نوع خاصی از سرطان ها مانند لوکمیا استفاده می شده است. تحقیقات نشان داده اند که رتنوید ها در کاهش خطر ابتلا به سرطان های سر و گردن موثر هستند.

با توجه به قدرت و اثری که رتنوید های گروه اول  بر بدن و عملکرد آن دارند، احتمالاً برای در اختیار داشتن برخی از انواع آن مانند ترتینویین (برای درمان آکنه)، تازاروتن و آداپلن (تحت نام تجاری دیفرین) نیازمند نسخۀ پزشک خواهید بود؛ هر چند مورد آخر (دیفرین) در صورتی که در حد مجاز تعیین شده باشد، در محصولات زیبایی بدون نیاز به نسخۀ پزشک وجود خواهد داشت.

با وجود آنکه ویتامین A در کبد تبدیل به رتینول می شود اما آکادمی درماتولوژی امریکا توصیه می کند برای درمان آکنه در نوجوانان و افراد بالغ از کرم های حاوی رتنوید ها استفاده شود.

۴-   رتینول ها: نام آشنا ترین رتنوید ها

از میان رتینویید های نام برده، شاید بتوان رتینول را آشنا ترین ساختار به خصوص برای خانم ها دانست که در بسیاری از کرم های پوستی مورد استفاده قرار می گیرد. این فرم از ویتامین A، باعث افزایش حجم کلاژن ساخته شده در بدن می شود، پوست را حجیم می کند و چروک های سطحی و خطوط نازک را  از بین می برد.

با توجه به آنکه رتینول در بدن نیز تولید می شود، تحقیقات نشان داده اند که کمبود رتینول می تواند منجر به شاخی شدن فولیکولار  شود. این بدان معنا است که کراتین بیش از اندازه ای در فولیکول های مو تجمع پیدا می کند.

۵-   ترتینویین، رقیبی دلسوزتر

ترتینویین ها که در مقام مقایسه از رتنول ها قوی تر هستند اولین رتنوید هایی بودند که تحت نام تجاری Retin-A وارد بازار شدند و برای درمان آکنه مورد استفاده قرار گرفتند. به دلیل قدرت بیشتر، برخی از متخصصان پوست، نسخه های خود را با تجویز این فرم از رتینویید ها کامل می کنند. ترتینویین ها نیز همانند رتنول ها برای کاهش سرعت پیر شدن پوست، بهبود رنگ پوست و درمان آکنه مورد استفاده قرار می گیرند.

۶-    خشکی پوست ناشی از رتنوید ها

ممکن است محصولاتی که حاوی رتنوید های گروه اول  باشند باعث خشکی لایۀ رویی پوست شوند. بنابراین توصیه می شود که این نوع از محصولات شب هنگام استفاده شوند و در روز بعد حتماً از یک کرم مرطوب کننده و ضد آفتاب استفاده شود زیرا رتنوید ها حساسیت در مقابل نور خورشید را افزایش می دهند. علاوه براین پیشنهاد می شود برای شروع، از محصولات مربوطه یک روز در میان استفاده نمود و به تدریج آن را تبدیل به مراقبتی برای هر شب نمود.

باید توجه داشت برای درمان چروک های پوستی، هر چه رتنوید به کار رفته در محصول لطیف تر باشد (خشکی کمتری ایجاد کند) در مقایسه با ترتینویین اثر کمتری دارد و بنا بر این نیازمند زمان استفادۀ بیشتری خواهد بود. ترتینوئین را می توان با اسید های آلفا هیدروکسی استفاده نمود.

۷-   چند باور غلط در خصوص رتنوید ها

۷-۱- همه رتنوید ها مشابه هم هستند؛

با توجه به آنچه در ابتدای این نوشتار عنوان شد، رتنوید ها خانواده ای گسترده هستند و اشکال مختلفی از آنها در محصولات زیبایی یا درمانی وجود دارد که در قدرت و فرم از یکدیگر متفاوتند که با توجه به لیست مواد تشکیل دهندۀ محصول می توان آن ها را شناسایی نمود:

الف- رتنول (بدون نیاز به نسخه پزشک):

نسبت به رتنوییک اسید اثرات جانبی کمتری دارد. در سطح سلولی پوست تغییر ساختار می دهد و بنابراین برای نشان دادن نتایج، به چندین ماه زمان نیاز دارد.

ب- رتنوید استر ها (شامل رتینیل پالمیتات، رتینیل استات و رتینیل لینولئات):

از آنجا که ضعیف ترین عضو خانوادۀ رتنوید ها هستند به نسخۀ پزشک نیاز ندارند و نقطۀ خوبی برای شروع استفاده یا افراد دارای پوست های حساس هستند.

ج- آداپالن (دیفرین):

این فرم ویتامین A نیز به نسخۀ پزشک نیاز ندارد. آداپالن روند رشد بیش از حد منافذ موجود روی پوست را کند می کند که همین موضوع  باعث می شود درمانی ایده آل برای آکنه باشد.

د- رتنوییک اسید (ترتینویین):

محصولات حاوی این ساختار نیازمند نسخۀ پزشک هستند. به دلیل آنکه نیازمند تبدیل و تغییر ساختار روی سطح پوست نیست لذا نسبت به رتینول سریعتر عمل می کند.

هـ- ایزوترتینوئین ( شناخته شده با نام آکوتان):

این فرم از رتینویید نیز نیازمند نسخۀ پزشک است. این ترکیب بیشتر به صورت خوراکی (قرص) تجویز می شود  و برای درمان آکنه های شدید مورد استفاده قرار می گیرد. در زمان درمان با قرص های آکوتان، باید به شدت زیر نظر دقیق پزشک بود زیرا اثرات جانبی آن می تواند بر کبد آسیبب های جدی وارد نماید.

۷-۲- رتنوید ها باعث نازکی پوست می شوند.

این باور غلط از آنجا ناشی می شود که معمولاً در ابتدای مصرف از رتنوید ها شاهد حالاتی مانند پیلینگ روی سطح پوست هستیم. بسیاری فکر می کنند که پوستشان نازک شده است اما تقریباً خلاف این موضوع درست است! از آنجا که رتنوید ها باعث کلاژن سازی می شوند در واقع به ضخیم شدن پوست کمک می کنند.

 ۷-۳- افراد جوان نمی توانند از رتنوید ها استفاده کنند.

این نیز یک باور غلط است زیرا اولین افرادی که رتنوید ها برای آنها به کار گرفته شد، افراد جوان بودند که این ساختار ها برای درمان آکنۀ صورتشان مورد استفاده قرار گرفت.

باید دانست که در واقع هیچ محدودیت سنی برای استفاده از رتنوید ها وجود ندارد. تنها مسئله ای که باید به آن توجه داشت، وضعیت پوستی است که از رتنوید استفاده می کند و سپس به دوز رتنوید مصرفی دقت داشت. بعد از استفاده از ضد آفتاب، رتنوید ها در دسترس ترین مواد جهت جلوگیری از پیری پوست هستند.

۷-۴- رتینویید ها باعث حساسیت بیشتر به نور خورشید می شوند.

این نیز باوری غلط است. ساختار رتنوید ها در برابر آفتاب می شکند و بنابراین در برابر آن غیر پایدار و کم اثر می شوند. به همین دلیل است که محصولات حاوی رتنوید ها در محفظه های فلزی یا مات قرار می گیرند و توصیه می شود که شب هنگام از آنها استفاده نمود.

۷-۵- نتایج قابل مشاهده پس از چهار تا شش هفته!

کاش باور درستی بود! ولی رتینول های بدون نیاز به نسخۀ پزشک  برای اثر گذاری قابل مشاهده  تا شش ماه نیازمند وقت هستند. این موضوع برای ترتینویین ها که فرم قوی تر هستند سه ماه است.

 ۷-۶- در صورت مشاهدۀ پوسته یا قرمزی، مصرف باید متوقف شود.

در مورد رتنوید ها حالت بد قبل از دیدن نتیجۀ خوب اتفاق می افتد. اثرات جانبی معمول پس از استفاده از رتنوید ها شامل خشکی، کشیدگی، پوسته شدن و قرمزی پوست است. این اثرات بین دو تا چهار هفته ادامه خواهند داشت و سپس پوست از مصرف محصول شاد خواهد شد.

۷-۷- برای دیدن نتیجه، هر روز باید استفاده شود.

معمولاً، استفادۀ روزانه دلخواه است اما استفادۀ چند بار در هفته نیز برای شما نتایج خوبی به بار خواهد آورد. سرعت نتیجه گرفتن به قدرت و نوع رتنوید مورد استفاده نیز بستگی خواهد داشت.

۷-۸- استفادۀ بیشتر، نتایج بهتری به همراه دارد.

استفادۀ بیش از اندازه باعث خشکی و پوسته پوسته شدن می شود. مقدار پیشنهاد شده برای استعمال رتنوید ها به اندازۀ یک نخود فرنگی برای کل صورت است.

۷-۹- از مصرف دور چشم باید پرهیز نمود.

بسیاری از افراد تصور می کنند استفاده از رتنوید ها برای پوست حساس دور چشم نامناسب هستند. باید توجه داشت که دور چشم ها اولین جا هایی هستند که درگیر چروک های پوستی می شوند و بنابراین می توانند بیشترین منفعت را از  خاصیت کلاژن سازی رتنوید ها ببرند. در صورتیکه پوست اطراف چشمتان حساس باشد، می توانید ابتدا از کرم دور چشم استفاده کنید و سپس رتنوید خود را مصرف نمایید.

۷-۱۰-درصد بالاتر رتینویید ها باعث به دست آوردن نتایج سریعتر و بهتر می شود.

در زمان استفاده از رتنوید ها باید صبور بود و به پوست اجازۀ تطبیق با شرایط را داد. در زمان دریافت نسخه ای از سمت پزشک خود، او با در نظر گرفتن شرایط پوستی دوز مناسب را تعیین می کند. علاوه بر این با توجه به آنکه ویتامین A در دوز بالا می تواند دارای اثرات منفی جدی باشد پزشک در خصوص سن (برای خانم ها از نظر قرار گرفتن در سن باروری)، وضعیت بارداری، شیردهی و سایر موارد سوالاتی خواهد پرسید.

۷-۱۱- رتنوید ها باعث لایه برداری پوست می شوند.

یک باور غلط عمومی! از آنجا که رتنوید ها از مشتقات ویتامین A هستند، می توان آنها را آنتی اکسیدان در نظر گرفت. علاوه بر این، آنها ساختار هایی هستند که در ارتباط با سلول های پوستی قرار می گیرند و آنها را تشویق به سالم بودن و تولید سلول های جوانتر می کنند!

از آنجا که در برخی موارد، پوسته پوسته شدن پوست مشاهده می شود، طبیعی است که تصور کنیم پوست در حال لایه برداری شدن است در حالی که این اثرات جانبی نتیجۀ التهابات یا خشکی پوست است و تا زمانی که پوست با شرایط جدید همگام شود، این اثرات ادامه می یابند.

۷-۱۲- رتینویید ها برای پوست های حساس مناسب نیستند.

معروفیت رتنوید ها به خشن بودن آنها است! با توجه به اثری که آنها در بازسازی های پوستی دارند، مسلماً برای افراد با پوست های حساس کمی سنگین هستند ولی با تعدیل در میزان و نحوۀ استفاده می توان همچنان از استفاده از آنها نفع برد. این گونه از افراد بهتر است درمان را با هفته ای یک یا دو بار استفاده از رتینویید ها شروع کنند و در زمان استفاده حتماً از کرم های مرطوب کننده استفاده نمایند.

۷-۱۳- فقط رتینویید های نیازمند نسخۀ پزشک موثر هستند.

این نیز باوری غلط است زیرا از محصولات آزاد نیز می توان نتایج خوبی به دست آورد. شاید قبلاً دیفرین نیازمند نسخۀ پزشک بود ولی اوضاع فرق کرده است.  این نوع از رتنوید کارکردی متفاوت از رتنول دارد. دیفرین پروسۀ شاخی شدن ضایعات پوستی (هایپرکراتینیزاسیون) یا رشد بیش از اندازۀ منافذ پوست را کند می کند و پوست را نسبت به التهابات خنثی می کند.

تحقیقات نشان داده اند که آداپالن (دیفرین) اثرات جانبی کمتری نسبت به دیگر رتینویید ها دارد که همین امر باعث می شود برای درمان آکنه مناسب باشد. چنانچه همزمان در گیر آکنه و پیر شدن پوست هستید، دیفرین می تواند همراه خوبی برای پوست شما باشد و به پوستتان کمک کند.

سؤالات، تجربیات یا نظرات خود را با ما و دیگران به اشتراک بگذارید.

منابع:

Health.harvard.eduh

Webmd.com

Mountsinai.org

Healthline.com

Ods.od.nih.gov

پیام بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *