ساختار مو چیست و چگونه مراقب آن باشیم؟

معمولاً زمانی که از موضوعی آگاهی داشته باشیم، وقتی در مورد آن با مشکل یا سختی مواجه شویم بهتر می‌توانیم آن را حل و فصل کنیم. این قاعده در مورد هر چیزی حتی مسایل مراقبتی و بهداشتی مانند شناخت ساختار مو در زمان مواجهه با مشکل در قبال آن نیز صادق است؛ زیرا تا زمانی که ندانیم ساختار مو به چه شکل است و لایه ­های آن چه هستند و این ساختار تحت تأثیر عوامل مختلف چه تغییری می­ کند، نمی توانیم برای رفع مشکلات به وجود آمده برای آن راه حل مناسبی را انتخاب کنیم. بنابراین بهتر است برای آنکه روتین­ های شخصی خود برای مراقبت از مو را هر چه مؤثرتر انجام دهیم، کمی با ساختار مو آشنا شویم.

۱- مو: استوانۀ سه لایه ­ای جذاب

اگر به تار موی خود دقت کنید، می­ توانید آن را حالتی از یک استوانۀ بسیار ظریف ببینید که با دست کشیدن روی آن حس لامسۀ شما، احساسات مختلفی را به شما منتقل می ­کند: زبر، صاف، خشن، نرم و …

هر استوانه (تار مو) به طور معمول از سه لایه به نام­ های کوتیکول، کورتکس و مدولا تشکیل شده است و دارای ضخامت (قطر) ­های مختلف در افراد مختلف است اما معمولاً در بازه ­ای بین پنج صدم تا نه صدم میلیمتر قرار می­ گیرد.

 

نمایی میکروسکوپیک از سطح مقطع مو- منبع: /permanence.com.au

۱-۱- کوتیکل (Cuticle)

کوتیکِل (یا کوتیکول) خارجی ترین لایه مو است و در واقع پوششی بیرنگ برای دو لایۀ داخلی دیگر به حساب می ­آید. وظیفۀ آن، محافظت از لایه ­­های داخلی از آسیب دیدگی و همچنین کنترل آب موجود در فیبر مو است. کوتیکول شامل چندین لایۀ سلولی که روی هم قرار می ­گیرند می ­باشد. هر سلول کوتیکول حدود ۵ دهم میلی میکرون ضخامت و ۵ میلی میکرون طول دارد. یک رشته موی سالم ۵ تا ۱۰ لایه از این فلس های ریز کوتیکول را داراست.

۱-۲- کورتکس (Cortex)

لایۀ میانی استوانۀ ظریفی که در نظر گرفتیم، کورتکس است که وظیفۀ آن تأمین قدرت، رنگ (به کمک ملانین موجود در این بخش) و جنس مو است. رشته ­های کراتین سازندۀ این لایۀ میانی هستند. کراتین نوع خاصی از پروتئین است که مو را در برابر ساییدگی و پارگی مقاوم می­ نماید و همان پروتئینی است که ناخن ها را هم می­ سازد و در برخی از قسمت­ های پوست نیز وجود دارد. مانند دیگر پروتئین های موجود در بدن، کراتین، مولکول بزرگی است که از واحدهای کوچکتری به نام آمینو اسید تشکیل شده است. این آمینو اسید­ها مانند مهره های یک تسبیح در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و منافع خاص خود را برای بدن و در اینجا مو دارند.

در شکل بالا که به کمک میکروسکوپ گرفته شده است، دو لایۀ کوتیکول و کورتکس قابل مشاهده هستند. با توجه به آنکه کوتیکول، شفاف است، به کمک عکس می­ توان فضای مربوط به کورتکس را دید که به صورت دایره ­ای- حبابی دیده می­ شود.

۱-۳- مدولا(Medulla)

داخلی ترین بخش استوانۀ در نظر گرفته شده، بخش مدولا است. این لایه که تقریباً غیر قابل مشاهده است نرمترین و شکننده ­ترین قسمت مو است که مانند یک کانال باریک در میان کورتکس قرار می­ گیرد. از آنجا که باور محققان بر آن بوده است که این بخش از مو اثری بر خواص فیبر مو ندارد، مطالعات کمتری روی آن انجام شده ­است اما با استفاده از روش ­هایی علمی و نمونه گیری و استفاده از میکروسکوپ­ های الکترونی و انتقال الکترونی سه نوع مدولا مشخص شده ­است که هر کدام دارای تفاوت­ های شیمیایی از یکدیگر هستند. علاوه بر این، مدولا به دو نوع ضخیم و بزرگ و نازک و باریک تقسیم می ­شود.  محققان احتمال می­ دهند که از کارکردهای مدولا، خواص مکانیکی است که مو از خود نشان می ­دهد.

۲- مو و تأثیر گذاری عوامل محیطی

همانطور که گفته شد، لایۀ کوتیکول را می­ توانیم به صورت فلس ­هایی بی رنگ و نازک در نظر بگیریم که روی یکدیگر در ۵ تا۱۰ لایه خوابیده‌اند. جهت خواب این لایه ­ها به سمت انتهای مو است. زمانی که مو در معرض مواد شیمیایی یا حرارت زیاد قرار می ­گیرد، جهت خواب این فلس ­ها تغییر کرده و به دلیل فعل و انفعالات و پیوند­های شیمیایی فلس ها از یکدیگر فاصله گرفته و ظاهراً از سطح استوانه بلند می‌شوند. در نتیجۀ ایجاد این فاصله و بلند شدن، مواد شیمیایی می ­توانند وارد ساختمان مو شوند. به همین علت است که زمانی که شما موهای خود را رنگ می ­کنید، به خاطر وجود آمونیاک در رنگ، خواب این فلس ­ها تغییر کرده و مو حالت زبری به خود می­ گیرد و بنابراین با استفاده از روش‌هایی سعی می ­شود این فلس­ ها مجدداً به خواب اصلی خود برگردند تا ظاهر مو از آن حالت ناخوشایند درآید.

باید دانست که استفادۀ نامناسب از ابزار گرمایی یا استفادۀ مداوم از مواد شیمیایی می­ تواند به لایۀ کوتیکول مو آسیب بزند. یک لایه کوتیکول سالم به موها ظاهری درخشان می­ دهد. اگر این لایه از بین برود یا آسیب ببیند، ظاهر مو ناخوشایند و شکننده خواهد بود زیرا سلول­ هایی که در کورتکس وجود دارند می ­توانند شکسته شوند و آسیب ببینند.

در اثر شرایط نامناسب، فاصلۀ فلس ­ها از یکدیگر بیشتر شده تا آنجا که تمامی نظم موجود بر هم می­ خورد، فلس ­ها از بین می­ روند و کورتکس و مدولا آسیب پذیر می ­شوند.

۳- مراقبت از کوتیکول، اساسی ­ترین اقدام برای داشتن موهایی زیبا 

آسیب به کوتیکول می‌تواند از طریق استفاده از مواد شیمیایی، شانه کردن نادرست، باد، خورشید، استفاده از سشوار یا تغذیۀ نامناسب انجام شود. کوتیکول آسیب دیده از تار مو فاصله گرفته و در نتیجه کورتکس و مدولا را بدون محافظ می‌کند؛ بنابراین اجازه داده می‌شود تا رطوبت مورد نیاز و موجود در دو لایۀ مذکور بخار شده و موها، خشک و شکننده و زبر شوند.

می ­توان گفت یک کوتیکول سالم چیزی بیشتر از یک لایۀ محافظ است. قسمت اعظم درخشش یک موی سالم که آن را جذاب می­ کند به خاطر کوتیکول سالم آن است. کوتیکول نرم و بی­رنگ، نور را منعکس می­ کند. این موضوع در کنار رنگی که کورتکس دارد، ظاهر مو را تعیین می‌کند. یک کوتیکول نرمال اجازه می­ دهد نور به کورتکس برسد، اما این لایه نرم شکننده و آسیب پذیر در برابر هوا و مواد شیمیایی نیز هست. زمانی که این لایه آسیب ببیند نمی­ تواند محافظت کافی از کورتکس را انجام دهد که در نتیجه آن را در مواجهه با گرما و آلودگی و شرایط دیگری که باعث آسیب و نازک شدن مو می‌کند قرار می‌دهد.

۴- به سلامت کورتکس هم باید اهمیت دهیم.

کورتکس که لایۀ میانی است شامل رشته های طولانی پروتئین (کراتین) که مانند تاب سیم تلفن به یکدیگر پیچیده اند، می باشد. اگر یک تار مو را بکشید، می‌بینید که قبل از پاره شدن به خاطر حالت کشسانی خود، کش می ­آید. زمانی که یک تار مو را می­ کشید، در واقع پروتئین­ های پیچ خوردۀ کورتکس را صاف می­ کنیم. زمانی که مو رها می‌شود، این پروتئین­ ها مجدداً پیچ می­ خورند (و این خود آزمایشی برای بررسی مو از نظر میزان پروتئین موجود در آن است. اینجا را ببینید). رنگدانه­ هایی که رنگ طبیعی موی شما را ایجاد می ­کنند، در بین این رشته های پروتئینی قرار دارند و توسط سلو­ل­ های بیرنگ کوتیکول محافظت می­ شوند. از نظر میزان حجم از کل رشتۀ مو، تقریباً ۹۰ درصد از وزن کل موها مربوط به وزن کورتکس است. برخی اعمال زیبایی مانند حالت دادن و رنگ کردن می‌توانند آسیب‌های جدی به این لایه وارد کنند.

زمانی که موی شما دچار موخوره شده است، درواقع شما کورتکس را در بدترین وضعیت خود می بینید! در این حالت، لایۀ محافظتی کوتیکول در نوک موها به خاطر بد رفتاری­ ها سائیده شده است. بدون کوتیکول، رشته­ های کورتکس مانند رشته­ های یک طناب از یکدیگر جدا و نهایتاً فرسوده می ­شوند. از آنجا که کورتکس نمی‌تواند خود را التیام بخشد، تنها راه خلاصی از موخوره جدا کردن قسمت ­های آسیب دیده است.

۵- مراقبت از مدولا(Medulla)

حالا نوبت توجه به هستۀ رشتۀ مو یعنی مدولا است. مدولا بخش حمایت­گر مو است. رطوبت موجود در موها در واقع در این قسمت قرار می­گیرد. زمانی که لایۀ محافظ این رطوبت آسیب ببیند، رطوبت در معرض هوا قرار گرفته و به دلیل تبخیر شدن، باعث خشکی و شکنندگی مو می ­شود. کوتیکول یعنی خارجی ترین لایه، اجازه می ­دهد تا رطوبت در حجم مناسب به مدولا وارد و از آن خارج شود. کوتیکول از مدولا در برابر محیط، خورشید، باد، آلاینده‌ها و دیگر موارد نامناسب محافظت می­ کند و زمانی که آسیب ببیند یا از بین برود مدولا نمی ­تواند رطوبت موجود را نگه دارد و از کم آبی رنج خواهد برد.

به یاد داشته باشید که تار مو، یعنی رشته­ ای که از پوست کف سر بیرون می ­آید، بخشی غیر زنده است و بنابراین نمی‌تواند خود را جایگزین یا ترمیم کند. بنابراین برای اینکه در ساز و کار  لایه ها خللی ایجاد نشود، عامل خارجی ( یعنی ما) باید عهده ­دار مراقبت و سلامت آن باشد.

سؤالات، تجربیات یا نظرات خود را با ما و دیگران به اشتراک بگذارید.

منابع:

Exploratorium

Sheainstitute

پیام بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *