آب برنج و هر آنچه در مورد آن باید دانست!

آب برنج برای تقویت مو! ترکیبی که از گذشته آمده و در برنامۀ زیبایی مراقبتی بعضی از ما جای خود را باز کرده است. اما واقعاً این ماده که گاهی به آن شیر برنج هم گفته می شود چیست و چطور می توانیم بهترین نتیجه را از استفاده از آن ببریم؟ آیا مصرف آب برنج خطراتی نیز دارد؟ همراه این مطلب باشید تا به بررسی بیشتر آن بپردازیم.

۱- پیشینه

مطالعات تاریخ نگاران زیبایی نشان داده است استفاده از آب برنج به عنوان یک محصول مراقبتی از مو به دوران باستان ژاپن و دوران هیان (Heian)، دوره ای مربوط به بیش از هزار سال قبل و در محدودۀ زمانی ۷۹۴ تا ۱۱۸۵ بعد از میلاد، بر می گردد که زنان از طبقات اشراف و بالای اجتماعی مو های خود را به این ترکیب آغشته می کردند. آنها موی بسیار بلند و سالم خود را که تا زمین می رسید مدیون حمام با آب برنج بودند! این روش زیبایی امروزه همچنان به عنوان اسلوبی جدی در میان زنان قبیلۀ سرخ پوش دهکده ای از چین به نام هوانگلو (Huangluo) پیگیری می شود. مو های این بانوان طولی با میانگین۶ فوت (تقریباً ۱۸۳ سانتی متر) دارند. این دهکده به دهکدۀ راپونزل ها معروف است و رکورد دار گینس در مو بلندترین دهکده هستند.

۲-   آب یا شیر برنج چیست؟

می توان گفت با تقریب به فرهنگ آشپزی ما، آب برنج همان آبی است که پس از خیساندن یا آبکش کردن برنج، آن را روانۀ فاضلاب می کنیم. به گمان روش سنتی ما در تهیۀ چلو، این آب، آبی زاید و بی مصرف است. شاید به دلیل رنگ کدر آن چنین تصمیمی را دربارۀ آن می گرفته ایم. نکتۀ قابل توجه آن است که ۷۵ تا ۸۰ درصد دانه های برنج (سفید، قهوه ای، وحشی و …) را نشاسته تشکیل می دهد و این آب کدر در زمان شستن برنج قبل از پخت آن، عمدتاً همان نشاستۀ برنج است که در سطح دانه های آن تجمع پیدا کرده اند. به علاوه وقتی که برنج در آب خیسانده می شود، به دلیل نفوذ آب به داخل آن، مواد مغذی برنج که خاصیت انحلال پذیری در آب را دارند تا حدودی به داخل آب راه پیدا می کنند و به عبارتی شیر برنج می تواند شامل مواد مغذی خود برنج هم باشد. این مواد عبارتند از:

      • آمینو اسیدها؛
      • ویتامین های گروه B؛
      • ویتامین E؛
      • مواد معدنی؛ و
      • آنتی اکسیدان ها؛

بنابراین هر چند به دلیل نشاسته ای بودن برنج و اثری که نشاسته بر شکل و ظاهر برنج پخته شدۀ ما دارد، برای تهیۀ ماسک مو احتیاجی نیست که به یک آب کاملاً زلال برسیم و زمانی که مطمئن شدیم مواد اضافی (مانند گرد و غبار موجود در کارخانه و شالی کوبی) از آن جدا شده است، کافی است.

مطالعات نشان داده اند سطح PH آب حاصل از اولین تا دومین شستشوی برنج می تواند تا حدود ۵/۵ باشدکه مشابه سطح اسیدیتۀ پوست است. برای آگاهی بهتر از میزان اسیدی بودن (آب) برنج خود می توانید از کاغذهای تورنسل استفاده کنید تا میزان اسیدیتۀ برنج مورد استفاده خود را پس از شستشوی دانه ها بسنجید.

از جمله مواد مغذی که وارد شیر برنج می شود، اینوسیتول ( که گاهی به آن ویتامین B8 هم می گویند) است. اینوسیتول مولکول الکل قندی است که باعث تحریک سلول های رشد، کاهش سرعت پیری و افزایش گردش خون می شود. تحقیقی که توسط یک شرکت تولید کنندۀ آب برنج به صورت تجاری انجام شده، نشان داده است که اینوسیتول موجود در آب برنج می تواند به موی آسیب دیده نفوذ کرده و آن را از داخل و بیرون ترمیم کند و بنابراین برای درمان موهای آسیب دیده از دکلره یا دچار موخوره مفید واقع شود؛ این شرکت حتی ادعا نموده است این محصول می تواند مو را از آسیب های آتی نیز محافظت نماید (البته اینوسیتول در مواد غذایی مانند میوه ها، لوبیا ها، دانه ها و مغزها وجود دارد. بدن این ویتامین را از طریق کربوهیدرات ها به دست می آورد).

۳-  فواید و نکات استفاده از آب برنج

تا به امروز خواص این آب از نظر علمی اثبات نشده است ولی استفاده کنندگان مدعی اثرات مفید آن هستند. تحقیقاتی که در خصوص راستی آزمایی ادعای استفاده کنندگان شیر برنج بر کیفیت موی ایشان انجام شده اند، به جواب های قانع کننده و با ثبات نرسیده اند و به نظر می رسد باز هم در این مورد، سنت و تجربه نتوانسته اند با علم مدرن در یک سو قدم بردارند. کسانی که از آب برنج استفاده کرده اند معتقدند این آب باعث

      • رفع گره خوردگی، به خصوص گره خوردگی موهای بلند؛
      • افزایش نرمی مو؛
      • افزایش درخشش؛
      • تقویت مو؛ و
      • کمک به بلند شدن مو

شده است. البته این ادعا ها لزوماً نمی توانند بی دلیل هم باشند چون به هر حال آب برنج حاوی مواد معدنی و ویتامین هایی است که می توانند بر ساختار و ترکیب مو اثر بگذارند؛ مقاله ای که در سال ۲۰۱۰ با هدف بررسی شیر برنج چاپ شد فوایدی که طرفداران عنوان می کردند را احتمال داد. به عنوان مثال محققان آن معتقد بودند که این آب باعث افزایش خاصیت کشسانی مو می شود.

در زمان استفاده از این محصول خانگی، شما باید به نوع مو و پوست سر خود توجه کنید. به عنوان مثال اگر دارای پوست سر خشکی هستید، می تواند در اثر استفادۀ بیش از اندازه، پوست شما را خشک تر کند یا موی شما نیازی به پروتئین حاصله از آب برنج نداشته باشد. هر چند تعداد دفعات توصیه شده برای استفاده، یک یا دو بار در هفته است. بنابراین ممکن است این آب برای موی شما اثری نداشته باشد یا روش زندگیتان (مانند رژیم غذایی یا عاداتتان در نگهداری و مراقبت از موهایتان) اثرات آن را خنثی کند.

۴-   روش های تهیه

می توان دو روش کلی را برای تهیۀ آب برنج در نظر گرفت که البته با تغییر یکی از آنها به نوع سومی از آب برنج خواهیم رسید که ادعا می شود از بقیه مفید تر است. شیر برنج را می توان با برنج قهوه ای، سفید، باسماتی و … تهیه کرد. آب حاصل از هر روش را در یخچال نگهداری و ظرف یک هفته مصرف نمایید.

۴-۱- خیساندن

ساده ترین و سریع ترین روش تهیه، خیساندن آن است:

      • نصف فنجان برنج را به خوبی پاک کرده و با آب چندین بار بشویید تا گرد و غبار و آلودگی ها از آن زدوده شوند؛
      • برای ۲۰ دقیقه تا نیم ساعت آن را در ۲ تا ۳ فنجان آب بخیسانید؛ طی زمان استراحت، آب کدر رنگی به دست خواهد آمد که حاصل ورود نشاستۀ برنج به داخل آب و دلیل نامگذاری دیگر آن تحت عنوان شیر برنج است؛
      • پس از این مدت، با استفاده از گرفتن دانه ها در دست و بازی با آنها کمی دانه های برنج را تحت فشار قرار دهید. گفته می شود با این فشار، مقدار بیشتری از مواد وارد آب خواهند شد؛
      • مخلوط آب و برنج را از صافی رد کرده و به ظرف تمیز دیگر برای استفادۀ نهایی منتقل کنید.
۴-۲- جوشاندن

برای تهیۀ آبِ برنج حاصل از جوشاندن، مانند روش قبل، دانه ها را پاک و با دو برابر آب برای پختن آماده کنید. برنج را در آب جوش بپزید (دمای پخت نه به اندازه ای کم باشد که آب از جوشیدن بیفتد و نه خیلی زیاد). پس از پخت برنج، ظرف را از روی شعله بردارید و با پشت یک قاشق دانه ها را فشار دهید تا مواد مغذی بیشتری وارد آب شوند. مخلوط را از صافی رد کنید. آب حاصل ممکن است کدر رنگ و غلیظ باشد که به دلیل وجود نشاستۀ برنج و برخی تغییرات شیمیایی طبیعی است.

۴-۳- تخمیر

برخی از افراد معتقد هستند آب برنج تخمیر شده از نوع ساده و تازۀ آن مفیدتر است و دلیل آن را افزایش آنتی اکسیدان ها در آب می دانند. به علاوه عمل تخمیر، باعث افزایش اسیدیتۀ محصول خواهد شد و همچنین اجازه می دهد ویتامین ها و مواد معدنی مناسب کاملاً به داخل آب وارد شوند.

برای تهیۀ آب برنج تخمیر شده، مانند روش اول، برنج را پاک کنید، بشویید و در ظرفی که حاوی آب تمیز است، منتقل کنید و پس از مدتی آن را کمی فشار دهید. در این روش، باید اجازه دهید زمان استراحت برنج در آب کمی بیشتر باشد. مخلوط برنج و آب را در دمای اتاق تا زمانی نگهدارید که شروع به  استشمام بوی ترشیدگی از آن می کنید که نشانۀ تخمیر است. این بو می تواند از ۱۲ ساعت تا دو روز بعد شروع شود. بنابراین شروع تخمیر بستگی به دمای محیط و شرایط فیزیکی نگهداری آب و برنج دارد. به دنبال بوی بسیار قوی نباشید زیرا بوی قوی می تواند نشانۀ الکلی شدن مخلوط باشد.

۵-   روش استفاده

استفاده از آب برنج به عنوان یک تونر تقویت کنندۀ مو روش خاصی ندارد:

      • طبق معمول، مو های خود را با شامپوی مناسب موهایتان بشویید و کاملاً آبکشی نمایید؛
      • از نرم کنندۀ خود استفاده کنید؛
      • آب برنج را روی مو ها ریخته و سپس مو ها و پوست سر را به آرامی ماساژ دهید؛
      • اجازه دهید آب برای مدتی ( بین ۵ تا ۲۰ دقیقه) روی سر باقی بماند؛
      • سپس با آب ولرم آن را از سر پاک کنید.

حتماً توجه داشته باشید که قبل از مصرف آب تخمیر شده باید آن را تا جایی رقیق کنید که اسیدیتۀ آن با اسیدیتۀ موها یکسان شود. در زمان استفاده بیشتر تمرکزتان بر پوست سر باشد تا به خوبی به آن برسد.

اگر آب مورد استفاده برای شستشو، از دستۀ آب های سخت باشد (یعنی حجم مواد معدنی در آن بالا باشد)، این موضوع باعث خواهد شد آب برنج در موهای شما محبوس شود و تجمع پیدا کند. برای این موضوع بهتر است به محلول آبی خود، آب لیمو ترش یا (روغن)آمله یا انگور فرنگی اضافه کنید تا آب برنج در ساقۀ موها تجمع پیدا نکند.

به یاد داشته باشید این تونیک، در ساده ترین حالت پیشنهاد شده است. می توانید با کمی خلاقیت و بر حسب شرایط مو ها یا پوست سرتان، دستورات شخصی شده را بسازید. مثلاً می توانید به آن کمی روغن های اسانسیل اسطوخودوس، درخت چای یا روغن های اسانسیل دیگر را اضافه کنید.

۶-   درمان شوره و پوسته سر

بنابر تحقیقات، شیر برنج ۸۵ تا ۹۰ درصد برای درمان شورۀ سر مفید است. برای این منظور می توانید از آبِ برنج سفید یا قرمز جوشانده شده استفاده کنید. می توانید هفته ای یک تا ۲ بار از این ماسک مو برای درمان استفاده کنید. در این روش بر خلاف حالت تقویت مو، این ماسک باید قبل از شستن مو و هر چه طولانی تر روی مو و پوست سر باقی بماند. دلیل موفقیت آن، جلوگیری از رشد قارچ های مربوط به شورۀ سر است. باید توجه داشت این روش درمان دایمی نیست و پس از توقف استفاده (همانند توقف استفاده از شامپوهای ضد شوره سر) مشکل باز خواهد گشت.

۷-   روی تاریک ماجرا: آرسنیک

Image result for arsenic

تا اینجا همه چیز در مورد آبِ برنج خوب و مفید بود. اما شاید نکته ای برای برخی افراد جای سوال باشد: آرسنیک موجود در انواع برنج (سفید، قهوه ای، باسماتی و …) که انحلال پذیر در آب است. دربارۀ این موضوع، بحث ها و تحقیقات زیادی وجود دارد و البته پیشنهاداتی جهت کاهش ورود این شبه فلز به بدن شده است. نکته ای که در مورد شیر برنج نیز باید به آن دقت داشت، (احتمال بالای) وجود آرسنیک در آب حاصل از خیساندن، جوشاندن یا تخمیر برنج است.

بنابر تحقیقات و بررسی های انجام شده در دانشگاه ها و مراکز تحقیقات پزشکی مانند دانشگاه کویینز، آرسنیک موجود در برنج، با عمل خیساندن به داخل آب نفوذ پیدا می کند که هر چه این عمل طولانی تر باشد (مثلاً ۸ ساعت و حتی بیشتر)، درصد نفوذ سم به آب نیز بیشتر خواهد شد. اگر برنج بعد از خیساندن را به مصرف برسانیم و سطح آرسنیک آن را کم کرده باشیم از آنجا که آرسنیک از طرق مختلف می تواند جذب بدن شود، به یک معادلۀ نابرابر و به نظرم یک کلاف سر در گم می رسیم زیرا که مواد مفید و مضر برنج را به طور همزمان وارد آبی کرده ایم که می خواهیم از آن منفعت زیبایی ببریم ولی ممکن است ناخواسته خود را بیشتر در معرض خطرات مربوط به آن قرار داده باشیم.

 متاسفانه تا زمان نوشتن این مطلب، منبع و آماری موثق در خصوص مقایسۀ میزان نفوذ هر دسته از مواد به داخل آب پیدا نکردم که بتوانم کفۀ ترازو را به نفع یکی سنگین تر کنم و نتیجه گیری نهایی را انجام دهم. در واقع امیدوار بودم که بتوانم با یافتن منبعی نتیجه گیری کنم در زمان برابر، سرعت نفوذ و حجم مواد مفید به آب بیشتر است یا سرعت نفوذ و حجم مواد مضر (آرسنیک)؟

این امید را دارم که در آیندۀ نزدیک بتوانم در این مورد اطلاعات مناسبی به دست آورم و این مقاله را به روز رسانی کنم.

سؤالات، تجربیات یا نظرات خود را با ما و دیگران به اشتراک بگذارید.

منابع:

Healthline.com

Livestrong.com

Medicalnewstoday.com

Stylecraze.com

پیام بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *